[Review] Chiếc kèn của thiên nga – E.B. White

Tác giả: E.B. White
Dịch giả: Nguyễn Nguyệt Cầm
NXB: Kim Đồng
291 trang 10.5×17 cm
Năm XB: 2003
Giá bìa: 10.000 VNĐ 51z27jA9lBL
Một quyển truyện khá nổi tiếng trên thế giới với độ dày 291 trang chỉ có 10 ngàn? Đơn giản vì quyển này xuất bản năm 2003, cách đây hơn 10 năm và hiện giờ phiên bản này không còn lưu hành trên thị trường nữa rồi. Tuy nhiên các bạn có thể mua bản của NXB Lao Động với giá 25.000 đồng. Do bản của Kim Đồng là bản duy nhất mình đọc nên bắt buộc phải review dựa trên đúng bản này, chủ yếu để hạn chế những nhận xét không chuẩn do sự khác biệt giữa các bản dịch.
 Đây là một trong những truyện thiếu nhi tôi nhớ và thích nhất khi còn nhỏ. Đứa nhỏ năm ấy sẽ giới thiệu với bạn “Chiếc kèn của thiên nga” là một câu truyện vừa kịch tính vừa cảm động và ý nghĩa. Trước khi đọc lại cuốn sách, tôi rất tò mò liệu mình có còn bao nhiêu phần của đứa trẻ mười năm trước. Và cuốn sách nhỏ sờn gáy với bìa sách nhăn nhúm ấy không làm mình thất vọng. Quả thật đáng đọc.
Có người bạn của tôi cho rằng tôi là một kẻ chăm chăm tôn vinh sự trong sáng, ngây thơ của câu chữ trong truyện thiếu nhi. Nhưng không, hoàn toàn không phải vậy. Tôi muốn ngôn từ trong sáng còn màu sắc của chúng có thể là ngây thơ, có thể là trầm lắng, có thể sắc bén… Miễn rằng chúng đủ độ và không phải thuốc độc cho lối dùng từ của lũ trẻ. Tôi chỉ không thích những ngây thơ nửa vời, nó khiến quyển truyện giống một bà thím đeo ba lô hồng, buộc tóc hai bên, cười nụ cười đầy nếp nhăn và nũng nịu với mẹ: “Con muốn ăn kẹo cơ!”. Chiếc kèn của thiên nga là một câu truyện hoàn toàn không có những dòng dẫn ngây ngô, thay vào đấy là cách mô tả giàu sức sống và mang màu rừng lá mà tôi chẳng tiếc lời khen ngợi. Khác với nhiều cách viết truyện thiếu nhi khác, cách miêu tả của E.B. White không đơn thuần là kể lại chúng thổi hơi thở vào khung cảnh:
“Nhưng rồi một ngày, sự thay đổi đã đến với khu rừng và vùng hồ. Không khí ấm áp, nhẹ nhàng và êm ái thổi qua cây lá. Băng giá xốp trong đềm giờ bắt đầu tan ra. Những hố băng xuất hiện. Mọi sinh vật sống ở vùng hồ và khu rừng vui sướng cảm nhận sự ấm áp. Chúng nghe và cảm thấy được hơi thở của mùa xuân, chúng xôn xao trước cuộc sống và niềm hy vọng mới. Trong không gian có một thứ mùi vị mới, dễ chịu, mùi của đất thức dậy sau một giấc ngủ dài.”
Cổ điển không có nghĩa là cũ, dù là cách nhân cách hóa này quen thuộc vô cùng với chúng ta nhưng có vẻ như với Chiếc kèn của thiên nga sẽ chẳng làm chúng ta ngán ngẩm bao giờ. Khi tôi đọc, tôi không chỉ tưởng tượng mà tôi cảm nhận được sức sống của rừng, nghe thấy tiếng êm ái của mùa xuân còn mùi thiên nhiên từ sách cứ thoảng qua mũi. Tôi thấy hứng khởi với suy nghĩ, những người bạn nhỏ sẽ thưởng thức một tác phẩm như gặp một giáo viên dạy văn mẫu mực nhất.
Cái hay, cái sống động trong khung cảnh của “Chiếc kèn của thiên nga” không chỉ nằm ở ngòi bút của tác giả mà còn nằm ở hiểu biết cùng óc sáng tạo của ông.  Tôi bắt đầu xây dựng nên hình tượng một nhà động vật học E.B. White chứ không đơn thuần là một nhà văn ngay từ những chương đầu tiên. Cách ông nói về thế giới động vật, những tập tính, mối liên hệ giữa chúng với nhau cũng như giữa chúng và thế giới tự nhiên mượt mà và tự nhiên đến mức tôi ngờ rằng ông đã từng sống cùng chúng. Đừng nghĩ rằng đây là câu chuyện về một chút thiên nga nên bạn chỉ thấy những con thiên nga trong đó.
Ếch nhái vùi mình trong lớp bùng dưới đáy hồ biết rằng mùa xuân đã đến. Chim chích bông cũng biết và hoan hỉ (điều gì mà chẳng làm cho chích bông hoan hỉ). Cáo cái đang ngủ trong hang biết rằng nó sắp sửa có con. Mọi sính vật đều biết rằng một thời gian tốt đẹp hơn, dễ sống hơn đang đến gần, những ngày ấm áp hơn, những đêm thú vị hơn. Cây cối nhú chồi non, chồi non lớn dần lên. Từ phương nam chim bắt đầu bay tới. Một đôi vịt đáp xuống. Sáo cánh đỏ tìm vị trí làm tổ. Một chú sẻ nhỏ có cái cổ màu trắng bay đến và hót… 
Nhưng tất nhiên, không loài vật nào có thể chiếm được chỗ của thiên nga kèn trong câu truyện này. Ở đây, tác giả đã theo chân một đôi thiên nga kèn xinh đẹp. Sự xuất hiện đầu tiên của chúng không phải là màu lông trắng, cái cổ vươn dài hay đôi cánh dài, mà là tiếng “Ko-hoh, ko-hoh!”, âm thanh xao động như tiếng kèn trôm-pét. Âm thanh này dường như dần dần buộc lại điểm mấu chốt của câu truyện. Vợ chồng thiên nga tới hồ này vào mùa xuân để sẵn sàng chào đón những đứa con của họ. Phép nhân cách hóa hoàn hảo đã bộc lộ rõ nét tập tính xây tổ, kiếm thức ăn, ấp trứng, đẻ con của thiên nga kèn mà không hề khiến bạn đọc thấy cứng nhắc, nhàm chán. Ngược lại, hứng thú được khơi gợi lên bởi tính cách đối lập nhau của đôi thiên nga: một anh chồng ba hoa lắm mỏ và một cô vợ thực tế, giản dị.
Sau quá trình làm tổ, ấp trứng vất vả, năm chú thiên nga con đã ra đời. Ông bố ba hoa của chúng hãnh diện tới mức làm một bài diễn văn khiến bà vợ phát mệt. Tiếc thay, một trong số chúng, Louis, một con thiên nga kèn thực sự, lại bị câm! Louis là một cậu bé khỏe mạnh, dung cảm. Chú bay nhanh hơn hết thảy, nỗ lực hơn hết thảy. Thứ duy nhất Louis thiếu là âm thanh quyến rũ của một chú thiên nga, âm thanh mời gọi tình yêu và gây dựng gia đình.
Tiếp đó, dù câu chuyện được mô tả rất logic, chúng ta vẫn thấy thật thần kỳ khi chú thiên nga ấy, sau bao gian khó, đã tìm được tiếng nói của mình thông qua kèn Trôm-pét. Bố của Louis, một người lắm mồm và luôn buông những lời hoa mỹ cũng chính là ông bố thiên nga vĩ đại, đã đánh đổi danh dự của mình để ăn trộm một chiếc kèn trôm – pét làm tiếng nói cho đứa con nhỏ bé của mình.
Nói tới đây, tôi không thể không nhắc tới Sam Râu Xồm. Sam Râu xồm là một cậu nhóc với hai thứ vượt trột hơn so với bạn bè đồng trang lứa: thân hình và niềm đam mê khám phá thiên nhiên. Cậu say mê tìm tòi về các sinh vật sống, mở lòng với thế giới tự nhiên. Chính nhờ vậy mà trong một lần khám phá, cậu đã ngẫu nhiên cứu vợ chồng thiên nga kèn một phen suýt chết bởi một con cáo ranh ma. Và đối với Louis, cậu đã trở thành ân nhân, thành người bạn tốt nhất. Cậu giúp Louis được đi học chữ của loài người, giúp Louis tìm kiếm cơ hội để chơi trum- pét, để kiếm tiền hoàn lại món nợ “khổng lồ” từ phi vụ ăn trộm của bố thiên nga.
Hành trình trả nợ của Louis không thiếu gian nan. Cậu vật lộn giữa loài người để kiếm tiền, làm từ việc này tới việc khác để có đủ tiền trả cho cửa hàng Trôm- pét mặc dầu tất cả những gì cửa hàng ấy biết là một con thiên nga đã lao vào cửa hàng, ăn trộm một chiếc kèn và họ nào có nghĩ đến việc sẽ được hoàn lại số tiền cho chiếc kèn đấy. Nỗ lực của chú thiên nga Louis  có lúc nào đấy sẽ làm người đọc căng lên những khao khát cho chính bản thân mình.
Người ta thấy cậu thiên nga đáng ra cần bảo vệ màng chân của mình để có thể ngụp lặn kiếm ăn lại sẵn sàng hy sinh màng một bên chân để chơi kèn hay hơn. Sau một thời gian vất vả, Louis có những thứ cậu luôn mang theo: phấn và bảng để giao tiếp với loài người, kèn trôm-pét để giao tiếp với đồng loại cũng như kiếm tiền trả nợ, một tấm huân chương danh dự, một túi tiền ngày một đầy. Từng ấy thứ treo trên cổ khiến cậu thiên nga bay giỏi nhất trong đám anh em gặp khó khăn không nhỏ với bầu trời. Thế nhưng cậu kiên quyết giữ những thứ quan trọng ấy, nhất định không vứt bỏ gì cả. Louis còn có một cô thiên nga cậu đem lòng yêu say đắm, Serena. Vì một tai nạn, họ đến bên nhau nhưng cũng chính vì vậy Serena phải đối mặt với việc bị xén cánh, đồng nghĩa với việc nàng sẽ mãi mãi phải ở bên cái hồ tù túng trong công viên, không còn tự do. Louis biết công viên làm vậy không phải chỉ để trưng bày thiên nga kèn, mà còn để bảo vệ giống loài của cậu nhưng cậu muốn Serena có tự do hơn. Có hai thứ thật tuyệt vời với Louis mà cậu sẵn sàng hy sinh nhiều thứ để có được chúng: Tình yêu và Tự do. Vậy nên, để bảo vệ tự do và tình yêu, cậu đã hứa với công viên rằng nếu cậu và Serena ấp và đẻ trứng, cậu sẽ để lại một đứa con cho họ.
Cá nhân tôi luôn dễ bị phản cảm với những hành động của bậc cha mẹ với con cái nên tôi không thực sự khoái thỏa thuận Louis đã làm với công viên. Nhưng thực lòng mà nói, cậu thiên nga ấy hiểu cái giá của sự đánh đổi, và bằng cách nào đấy, cậu ấy truyền lại cho tôi. Đây cũng là điều tôi yêu nhất ở tập truyện này Cuộc sống của một chú thiên nga lại đem lại cho tôi cái nhìn về quá trình phấn đấu trên đường đời của một người. Quá trình ấy cần có sự giúp đỡ của người xung quanh, hơn 100% nỗ lực của ban thân, may mắn và rất nhiều lựa chọn cùng đánh đổi. Quan trọng hơn hết cả, ta cần một định hướng trong tâm mình để sẵn sang đối mặt với những lựa chọn ấy và thành công, và tìm thấy chính ta.
Ngoài ra, bên cạnh ý nghĩa bên trên, câu truyện còn đưa ta đến lối sống anh dung, thẳng thắn, trung thực của cha con thiên nga cùng với sự hi sinh vĩ đại xuất phát từ tình thương; sự vĩ đại của tình bạn; sự cần thiết của khám phá và đôi chút khác biệt giữa sáng tạo và khuôn khổ….
Rõ ràng là, khó có thể tìm đâu ra một quyển truyện thiếu nhi có nhiều mặt tuyệt vời kết hợp một cách hài hòa như vậy. Mặc dù, chỉ với Nhắt Stuart, E.B. White sẽ không cách nào thuyết phục được tôi nhưng ngược lại, Chiếc kèn của thiên nga làm được nhiều hơn cả từ “thuyết phục”.
 Điểm dành cho truyện thiếu nhi: 4.5/5
Điểm dành cho người lớn: 4/5
Thân,
Lá. p.s: Tôi nghĩ là để mình khen nhiều thế này thì người dịch cũng là một tay dịch ổn.
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s