[Review] Chú bé mang pyjama sọc – John Boyne

Tên truyện: Chú bé mang pyjama sọc (The Boy in the Striped Pyjamas)
Tác gỉa: John Boyne
Dịch giả: Lê Nguyễn Lê
NXB: Nhã Nam & Hội Nhà Văn
Năm XB: 2011

chubemangpyjamasoc

“Rất khó miêu tả câu chuyện về Chú bé mang pyjama sọc này. Thường thì chúng tôi vẫn tiết lộ vài chi tiết về cuốn sách trên bìa, nhưng trong trường hợp này chúng tôi nghĩ làm như vậy sẽ làm hỏng cảm giác đọc của bạn. Chúng tôi nghĩ điều quan trọng là bạn nên đọc mà không biết trước nó kể về điều gì. Nếu bạn định bắt đầu đọc cuốn sách thật, bạn sẽ cùng được trải qua một hành trình với một cậu bé chín tuổi tên là Bruno (dù đây không hẳn là sách cho trẻ chín tuổi)….
Ấy là phần đầu lời tựa ở trang bìa sau của cuốn Chú bé mang pyjama sọc của John Boyne. Sau khi đọc hết hơn 200 trang truyện, tôi biết rằng lời tựa này dành riêng cho cuốn sách và chỉ có cuốn sách mới có thể khiến người ta viết nên lời tựa như vậy.
Vẫn biết chiến tranh là thương đau. Thương đau ấy vẫn thường được viết qua tiếng khóc dai dẳng của cả một thế hệ, qua những mất mát dằng xé vụn nát con người, qua xác chết chất đầy cho máu chảy thành sông… Chúng khiến lòng người run rẩy vì kinh sợ cùng xót xa.
Nhưng không có máu xương phủ màu âm u như vậy, John Boyne đã thả vào cuộc thế chiến tàn độc một tâm hồn ngây thơ hay nói đúng hơn, ông để sự vô tư, trong sáng của cậu bé Bruno 9 tuổi đưa lối nhìn một góc đầy hãi hùng của thế chiến thứ II: Trại tập trung Auschwitz, trại tập trung lớn nhất của Đức Quốc Xã được đặt tại Ba Lan, cũng là lò giết người hàng loạt giết 90% số người Do Thái của hầu hết các nước Châu Âu vào những năm 40.
Bruno, cậu nhóc 9 tuổi nhỏ nhắt có một người cha cao lớn, uy nghiêm làm lính. May mắn thay cho người cha và buồn bã thay cho đứa bé, vì một sự thăng chức mà cả gia đình đã phải rời khỏi ngôi nhà khang trang ở Berlin tuyệt diệu tới một không gian vừa chật hẹp tại Ba Lan, vừa là nơi giống chốn lui tới của những người lính hơn là nhà riêng của gia đình 4 người: bố, mẹ, chị gái Gretel và Bruno. Từ khi cha cậu được gọi là “Ngài Chỉ huy”, cả Bruno và Gretel đều rơi vào cô độc vì xung quanh chẳng có lấy một đứa trẻ cùng chơi. Nếu có bóng dáng trẻ con thì chắc chắn đó là những đứa nhóc mặc một bộ pyjama sọc trắng xám và đội cái mũ màu y vậy, cả ngày lầm lũi trong dãy trại được ngăn cách bởi những hàng rào thép gai cao ngất.
Bruno cô đơn thường quan sát những người mặc pyjama này qua khung cửa sổ. Đửa trẻ ngây ngô ấy không hiểu sao những người trong ấy cứ cúi đầu như chơi trận giả. Đứa bé ấy càng không thể nhận ra những lần có người mặc pyjama ngã xuống trước một người lính là những thời khắc một sinh mệnh ra đi trước sự tàn baọ lạnh ngắt của tư tưởng phân biệt giống nòi. Nó chỉ muốn đến gần họ hơn, bởi họ là người, bởi trong số họ có những đứa trẻ, còn nó thì cần một người bạn chơi cùng.
Và một ngày, ở phía đối diện của hàng rào thép gai, Bruno đã tìm được người bạn duy nhất của cậu ở khu nhà mới: Shmuel. Bruno chẳng phân biệt được cậu bạn người Do Thái không giống mình ở điểm nào. Nó còn chẳng mường tượng nổi nếu Shmuel là người Do Thái thì nó được gọi là người gì? Nó chỉ biết Shmuel là bạn. “Bạn thân nhất”- sau này Bruno đã phải khẳng định vậy.
Việc Bruno và Shmuel có cùng ngày tháng năm sinh, nhỏ nhắt như nhau khiến chính chúng cũng có lúc nghĩ rằng hai đứa thật giống một cặp sinh đôi. Nếu vào thời đại này, chúng ta sẽ mỉm cười khi thấy chúng bên nhau. Nhưng trông thấy hai đứa trẻ dường như sinh đôi bị ngăn cách hàng rào thép gai cao chọc nát trời vào những ngày tháng cũ ấy lại khiến lòng ta âm thầm chua xót. Hai sinh linh. Một sống trên đời với tâm hồn trong vắt, nguyên vẹn và lấp lánh. Một vẫn ngây thơ nhưng tâm hồn em trở nên méo mó và run rẩy khi bị mài mòn bởi một chế độ của quỷ dữ. Hai đứa trẻ cùng trò chuyện khiến ta nhận ra người với người vốn gần nhau tới thế. Các em biết gần nhau hơn trong khi những người lớn đạo mạo và vốn đáng coi trọng lại đi tôn vinh việc dày xéo đồng loại. Sự đơn thuần của các em khiến cái sai trái của chiến tranh hiện rõ mồn một như vết mực loang trên tờ giấy trắng. Chẳng phải tình thương mới thật tự nhiên, tự nhiên hơn bất kỳ tiếng súng nào sao?
Đi cùng Bruno, ta còn thấy những cuộc đời khác và phần nào khóc nhìn khác của những nhân vật trong truyện. Ấy là hình ảnh một ông bác sĩ tốt bụng bị cuộc chiến cướp mất nghề, cướp luôn cả danh dự của tuổi tác và nghề nghiệp cao quý; hình ảnh một cô hầu gái luôn biết ơn, quý trọng ông chủ đã đau đớn và chịu dằng xé bởi những hành động đầy tội ác của con người ấy, hình ảnh những gia đình tan vỡ vì súng đạn và vì cả thứ khiến súng đạn nổ ra: trận đấu của tư tưởng chiến tranh và hòa bình….
Cứ vậy, qua hầu hết các chương truyện, John Boyne từng bước dẫn lối người đọc như một nghệ sĩ piano lướt nhẹ nhàng qua các phím đàn. Cho đến khi sự ngu dốt của chiến tranh vốn được tiếp cận êm đềm bỗng nhiên được John Boyne mở bung ra ở những chương cuối. Như dội một gáo nước lạnh vào mặt Người Chỉ Huy, cũng là dội một gáo cay đắng vào lòng người đọc. Đột ngột, hết sức đột ngột, ta thấm thía rằng với những bộ óc chỉ huy, cái chết trong chiến tranh nghiễm nhiên và nhẹ bẫng như một cọng lông nhưng từng sinh mệnh vô tội ra đi đem theo mất mát lớn tới nhường nào. Nó đục thủng những lỗ lớn trong trái tim người ở lại, để lại máu rỉ ra và những khoảng không đớn đau rỗng tuếch. Cùng lúc đó, những người cướp đi sinh mạng ấy cũng bán đi hết những phần thương yêu, phần nhân văn trong tim để đổi về cho mình vinh quang giả dối và một trái tim rỗng tuếch.
Và truyện kết lại ở đó, mà có lẽ là hoàn hảo trong giới hạn chính nó đặt ra, khiến người đọc bẫng đi, rồi mải miết theo đuổi những suy nghĩ riêng của mình. Xin trích lại những dòng kết thế này:
“Và đó là kết thúc câu chuyện về Bruno và gia đình cậu. Dĩ nhiên toàn bộ chuyện này xảy ra cách đây rất lâu rồi và chẳng có chuyện gì giống như thế còn có thể lại xảy ra nữa.
Trong ngày tháng và thời đại này thì không.” 
Với cả nhân tôi, khi đặt cuốn sách xuống, tôi không rơi nước mắt, suy nghĩ lớn nhất trong tôi là suy nghĩ về ý thức trách nhiệm của con người để quá khứ xa xôi ấy không lặp lại, để không ai phải đau đơn đến thế, không ai phải ân hận đến thế. Và tôi cảm thấy được an ủi một cách tuyệt vời bởi những suy nghĩ quyển sách có thể đem lại cho người đọc.
TB: Cuối cùng, chỉ là nói thêm: cuốn sách được Nhã Nam phân là Văn học thiếu nhi, tiểu thuyết, Ailen. Nói cuốn sách này dành cho thiếu nhi thì không đúng, tôi cho rằng đây là cuốn sách có viết về thiếu nhi nhưng để kể câu chuyện của người lớn. Các bạn nhỏ hoàn toàn có thể đọc quyển sách này (không hề có cảnh bạo lức hay mau me, súng đạn nào), nhưng để các bạn thâm thía câu chuyện thì có phần quá sức. Vậy thì, nếu bạn nhỏ nào có đọc truyện này, tôi khuyên là nên để các bạn đọc lại khi đã lớn hơn.
Advertisements

2 thoughts on “[Review] Chú bé mang pyjama sọc – John Boyne

  1. Oh, đọc bài này mới nhớ ra là mình cũng đã xem bộ phim cùng tên rồi. Thấy rất cảm động, đặc biệt thích diễn xuất của Asa Butterfield, cậu này cũng có diễn xuất rất đạt trong phim Hugo (2011). Tiếc là giờ chẳng thấy một vai diễn nào đáng chú ý nữa.
    Mình sẽ tìm ebook của cuốn sách này
    Thanks 🙂

    Like

    1. Khi mình đọc truyện này, mình tưởng tượng ngay rằng nó có thể được dựng thành phim. Câu chữ của truyện đơn giản nhưng lại gợi mở về mặt hình ảnh. Hóa ra là có phim thật. Cảm ơn bạn đã giới thiệu, nhất định mình sẽ xem thử.

      Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s